Site Banner
Site Banner
CZ. HUALA
C.Z.Huala, Chhakchhuak Zawnghuala hi a pianpui hming chu Saikhama a ni daih a. Lianthuama leh Zokungi te fa upa ber a ni a. A pa hi ramvachal deuh mai a ni a, tum khat chu a ram vahna ah zawng rual hi hmun pakhat ah a hual khawm rup mai a, a fapa chu Zawnghuala an tih phah ta a ni.
A pian kum hi a chiang lo. R.Lallianzuala chuan December, 1902 a piang niin a sawi a; C.Vanlallawma chuan December 1903 niin a sawi. Amah chuan January 1902 a piang niin a insawi thung a, chutih laiin Kohhran Record a a lan danin a nau chiah Pastor Biala chu 1902 a piang niin a lang thung si. A fate erawh chuan ama sawidan hi an pawmsak ber. Vanchengpui ah a piang a ni.
1916 khan sikul kal hauh lovin Lower Primary a ekzam a, tha takin a pass. 1917 ah Pu Di-a (F.G.Sandy) hnenah awmin lehkha a zir zawm a, 1919 ah Middle School chu Boys M.E.School atanga zovin pakhatna a ni nghe nghe. 1920 khan Pu Di-a’n amah pui turin a sawm a, Personal Secretary hna a thawk a ni.
1921-1930 chhung khan Biate ah Primary School zirtirtuin a awm a, hetih lai hi atan hun hlimawm a ni. Pathian Thu ah a tui em em a, khaw chhehvel ah te lengin Pathian Thu a inkawm khawmna te an nei thin. Zofate tan hun lawmawm a ni bawk, hla tha tak tak min phuahsak ta a ni.
October 1923 khan Biate nula Dengkungi nupui aha nei a, fa 12 neiin 11 te chu puitlin thlengin an dam a, a fa tir bakah fapa 2 leh fanu 2 leh a nupui a sun hman a. 1982 khan Zuithangi nen an innei leh a, Zuithangi hi amah dawmhlumtu ani ta a ni.
Biate a a awm hnu hian Sialsuk ah Primary School zirtirtu in a awm a, chumi hnu ah Sub-Inspector of Schools niin Aizawl ah a awm leh a, Indopui 2-na a lo chhuak tak avangin 1942 khan Labour Commander ah a tang a, 1943 ah Sub-Officer a ni leh a ni. Indo tawp hnuah Middle School Headmaster niin Saitual ah a awm leh a, Reiek ah 1954 khan an rawn sawn a, kum 7 zet a awm hnuah 1963 khan a pension ta a ni. A pension hnu pawh hian kum 5 chhung Aizawl Theological School ah English Grammar leh M.I.L  zirtirtu atan an ruai leh a, chumi hnuah sipai Brigade Headquarters, Khatla Aizawl ah tawng zirtirtu ah kum 3 zet a thawk leh a, 1974 hnu lamah Mizoram L.G. SK Chibber leh NP Mathur te Mizo tawng zirtirtu aha tang leh a ni.
Amah hi pumpui lam tha lo mi a ni a, thi a luak leh ek te pawh a nei zing hle. He a natna hian a tibuai hle thin a, zai hial te pawh a tawk a, thih ngamin vawi tam tak a damlo thin a ni. September 28,1994 zing dar 1:50 khan nat lawkna em em pawh nei lovin he leia a lo tem lawk tawh Beulah Land chu panin Jordan lui ral chu a kan ta a ni.
C.Z.Huala hian hla 7 chiah a phuah a, heng a hla phuahte hi Vanram ngaih hla vek an ni. Hla a phuah tan hma hian 1 a letling a, chu chu Ram ropui chu ka thlen hunin tih hi a ni. A hla phuah pahnih, Thihna lui ralahram mawi nuam ah chuan tih leh Jordan lui ral kan kai hnu chuan tihte hi thluk awmsa ringa a phuah a ni a, a dangte erawh hi chu ama siam vek a ni.
Hla a phuah lai hun hian a thil hmuh leh tawn te chuan Vanram an hriatchhuahtir fo niin a lang a, hla tha tak tak a lo piang ta thin a ni. Ram ting par dum no nghial mai a hmuh chuan Lily par mawi Lal Isua chu a ngaihtuah chhuak a, he hla hi a lo piang ta a ni. Tum khat pawh khawhar takin sikul ah a awm a, a hmani lawka tui taka an zaikhawm laite ngaihtuah chhuakin a khawhar a zual a,
Nitin ka hnenah awm reng ang che Lalpa,
Keipawh I kianga awm ka ning lo;
Ka ngaih ni hian chawlhna ram min thlirtir la,
Ka zai nang e lungngaihna chhum hnuaiah pawh.
a rawn ti chhuak ta a ni.
Nu pakhat tawngtaiin, “Aw Lalpa, he khawvel hi tah nan a zau lua a ni,……Engtikah nge I hnen ka lo thlen ang ?...” tih a hriat chuan a rilru ah a cham reng mai a,
Min hnar suh, aw ka nghak che,
Ka tah nan ram zau mah sela;
Tlante nen bang lova kan zai nan,
Hmun ralmuang chu min thlen la.,
tiin Tunah buaina tlang chhip a dingin tih hla hi a phuah chhuak leh ta a ni.
C.Z.Huala hian hla thu har a hmang ngai lova, tehkhin hla thu lam a hmang tlem hle bawk, tin, hla thu hrim hrim pawh hi a hmang tam lo hle – Lenrual, Lungduh, awmhar, awihpui, tuallenna, tuallai a leng, tapa tlaini len tih te zawng hi anni mai awm e. Chutih laiin Vanram sawi chian a tumna te hi a hla 7 ah hian 36 zet kan hmu ani. A then chauh :-
Thihna lui ral; Bang lova inkhawmna; chatuan in nuam, Nunna thing daihlim; Van Jerusalem thar; Lalpa ram tiam; ram eng; mawi; Lily par vulna hmun mawi; chawlhna ram; tlante tual lenna; khaw thianghlim; Eden thar; Lal Immanuela ram.
C.Z.Huala hian hla thu mawl te te tlanglawn tak tak rem taka phuahkhawm a thiam em em a, chu chu a chungchuanna a ni. Lei lal puan ropui chu a tlawm ang tih hla a phuah hi Mizo Kristian hla kan neih hmasak pahnihnaa ni. A hla 7 te hi Biatea a awm laia a phuah a ni hlawm a, 1922-’27 inkara a phuah vek an ni. Chutih lai chu Pathian Thlaraua a lunglen lai a ni a, a hnuah hla a phuah tak ngai loh avangin Pathianin a pek kan ti thei ang. Heng a hlate leh Mizo Kristian hla hmasa te chu Thlarau in a hmang hle a, kum engemaw chhung chu Mizoram pumpui, Aizawl ah tih chauh loh chuan, hla bu pangngai dah thakin Biak In ah pawh an sa tlut tlut maia ni. A hla zing ami Damlai tuifawn piah lamah chuanin tih hi Kristian Hla Bu ah a awm a, a dang paruk hi Hla Thar Bu ah a awm vek bawk.
Hla a phuah tak loh hnu hian lehkha ziak lamah a ramtang ve leh ta thung a, zirlaite tana tangkai tur lehkhabu –
1. Guide to Mizo Language
2. English Grammar
3. Pu Hrawva hla hrilhfiahna te
a siam a, heng bakah hian Thu leh Hla ah te, MZP Chanchinbu ah te thu tangkai tak tak a ziak nual bawk a ni.
C.Z.Huala hi Pathian rawngbawl nuam ti em em mai a ni a. Sande Sikul zirtirtu ah bahlah miah lovin kum 60 chhung a tang a, kum 10 chhung Sande Sikul kalkim lawmman Pi Zaii Award chu a dawng bawk a ni.Tar chaklo tak anih thlengin inkhawm a ngai pawimawh em em a, thei leh thei lovin Sande Sikul tal hi chu a kai hram hram thin a ni. Presbytery ziaktu ah kum 19 zet a tang a, thusawi lam pawh a timi hle.
Hla phuah thiam anih avang hian chawimawina a dawng hnem hle a; mipui hmaah tum 4 zet chawimawi a ni. MZP in Hla Kutpui an buatsaih, 1959, 1965 leh 1973 ah te leh Mizo Writers Association-in 1987 a Thu leh Hla Kutpui an buatsaih tumin an chawimawi a ni. Mizo zingah tum 4 zet hetianga chawimawi awmchhun a ni.
Vanram ngaihna lam hla hlir a phuah kan ti tawh a, a phuah ni lo, a lehlin chhun, ‘O Beulah Land’ tih pawh chu Vanram ngaihhla tho a la ni. Mission Venga a chenna In pawh Beulah Villa a ti ngat a ni.
1. Ram ropui chu ka thlen hunin (lehlin)
2. Lei lal puan ropui chu a tlawm ang
3. Thihna lui ralah ram mawi nuamah chuan
4. Damlai tuifawn piah lamah chuanin
5. Jordan luiral kan kai hun chuan
6. Tunah buaina tlang chhipa dingin
7. Ni tin ka hnenah awm reng ang che, Lalpa
8. Eden hlui hi kan hnuchhawn ram a ni.
Copyright © 2011
Information & Publicity Sub-Committee
Mizo Hlakungpui Mual